Zima pożegnanych. Krystyna Lesińska. Tom 4 Anna Kańtoch Książka

Niektóre historie nie umierają. Zostają zakopane pod latami milczenia, pod codziennością, pod warstwą zapomnienia, które tylko udaje prawdziwy spokój. Czasem wystarczy jeden drobny szczegół, jedno pytanie zadane w niewłaściwym momencie, aby śnieg zaczął pękać i odsłonił to, co miało już nigdy nie wrócić. Tak działa świat powieści “Zima pożegnanych”. Choć książka została napisana jako kryminał, jej najważniejszym tematem nie jest zbrodnia, lecz pamięć - uporczywa, niepokojąca, często niewygodna. Cykl o Krystynie Lesińskiej, rozpoczęty “Wiosną zaginionych” i rozwijany w kolejnych częściach, od początku był czymś więcej niż klasyczną historią śledczą. Zamiast skupiać się na mechanice zbrodni, autorka zbudowała opowieść o tym, jak przeszłość pozostaje obecna w ludzkim życiu. W “Zimie pożegnanych” ten motyw osiąga pełnię. Zbrodnia jest tu raczej pęknięciem w powierzchni codzienności niż punktem centralnym fabuły. To moment, który sprawia, że ukryte historie zaczynają wypływać na powierzchnię; każdy szczegół odsłania nie tyle fakty, ile emocje i decyzje sprzed lat; wybory, które kiedyś wydawały się konieczne, a dziś okazują się brzemienne w skutkach. Kańtoch pokazuje, że zbrodnia rzadko rodzi się w jednej chwili. Częściej jest końcem długiego procesu, który zaczyna się wcześniej - w niedopowiedzianych konfliktach, w lęku, w poczuciu winy. Niemal każda postać żyje z jakąś formą pamięci. Nie zawsze jest to pamięć świadoma. Czasem przybiera formę półprawdy, rodzinnej legendy albo niejasnego poczucia, że wydarzyło się coś, o czym lepiej nie mówić. W tym świecie zapominanie nie jest brakiem pamięci. Trzeba przez lata powtarzać sobie tę samą wersję wydarzeń, unikać pewnych rozmów, zmieniać temat, gdy pojawia się niewygodne pytanie. W ten sposób powstaje milczenie, które z czasem zaczyna wyglądać jak prawda. Lecz ono nie jest trwale i wystarczy jedna osoba, by to przerwać. Rola Krystyna staje się szczególnie interesująca, bo przestaje być tylko śledczą, a staje się kimś w rodzaju świadka pamięci. Jej działania przypominają wykopaliska archeologiczne - powolne odsłanianie kolejnych warstw przeszłości, zbieranie fragmentów historii. W strukturze całego cyklu pory roku tworzą symboliczną mapę ludzkiego doświadczenia: wiosna oznacza początek i powrót do tajemnicy; lato to intensywność emocji; jesień jest czasem refleksji; zima natomiast staje się momentem konfrontacji z tym, co pozostało. Najbardziej przejmującym wydaje się być świadomość nieodwracalności czasu. To, że bohaterowie odkrywają prawdę o wydarzeniach sprzed lat nie zmienia przeszłości; nie naprawi błędów; nie usuwa bólu. Jedynie nadaje sens temu, co się wydarzyło. Kańtoch nie moralizuje - pokazuje nam jak łatwo przekroczyć granice między tym, co konieczne, a tym, czego nie da się już usprawiedliwić. A tytuł można rozumieć na kilka sposobów: oczywiście odnosi się do wydarzeń fabularnych; w szerszym sensie oznacza także pożegnanie z pewnym etapem życia dla bohaterki i dla czytelnika. Bo każda historia, nawet ta najboleśniejsza, potrzebuje swojego końca. Nie po to, by ją zapomnieć. Ale po to, by wreszcie móc ją zostawić za sobą.

Twórczość Anny Kańtoch od dłuższego czasu znajdowała się na mojej czytelniczej liście życzeń. Coś podpowiadało mi, że jej kryminały mogą okazać się dokładnie tym, czego szukam. Intuicja mnie nie zawiodła, ponieważ gdy tylko zaczęłam czytać "Zimę pożegnanych" uświadomiłam sobie, że trafiłam na historię, która przyciąga niczym magnes. Przepadłam. Przygodę z cyklem o Krystynie Lesińskiej zaczęłam od czwartego tomu. Każdą z tych książek można czytać niezależnie, jednak zachowanie kolejności nadaje lekturze pewien wewnętrzny porządek i pozwala poczuć się bliżej bohaterów. Mimo to wciągnęłam się błyskawicznie i już od pierwszych stron nie mogłam oderwać się od tej tajemniczej historii. Krystyna Lesińska- emerytowana policjantka- początkowo z dystansem przyjmuje niepokój swojego młodego sąsiada, Miłosza Najdera. Chłopak otrzymuje zagadkowe nagranie z nieznajomą blondynką spacerującą po lesie i jest przekonany, że kobieta jest w niebezpieczeństwie. Krystyna kładzie to na karb młodzieńczej wyobraźnię- lecz nagrania nie przestają przychodzić, a sprawa zaczyna nabierać realnych kształtów. Zanim jednak emerytowana policjantka zdąży podjąć jakiekolwiek działania, trafia do szpitala. Gdy wraca do zdrowia, jest już za późno: media obiega wiadomość o krwawej tragedii w Pątnowie. Zarówno Miłosz, jak i nieznajoma kobieta nie żyją. Oficjalna wersja policji jest prosta i brutalna- lecz Krystyna, która znała chłopaka, po prostu nie może jej przyjąć za prawdziwą. Wspierana przez siostrę zmarłego sąsiada i nowo poznanego pisarza, Olgierdа Darskiego, postanawia odkryć, co naprawdę wydarzyło się pod Legnicą. I właśnie tu zaczyna się ta część lektury, którą uwielbiam najbardziej- moment, w którym całkowicie zatracam się w kryminalnej akcji i o dokonanie morderstwa podejrzewam niemal każdego napotkanego bohatera. Towarzyszący mi przez całą lekturę lekki niepokój narastał wraz z kolejnymi odsłonami zdarzeń, a napięcie budowane przez autorkę nie opuszczało mnie aż do finału. Szczerze polubiłam Krystynę Lesińską- z czystym sumieniem dołączam ją do listy moich ulubionych postaci literackich. To kobieta o niezawodnej intuicji, przenikliwej inteligencji i głębokiej znajomości ludzkiej natury. Mimo emerytury kryminalne sprawy same ją odnajdują, a ona po prostu nie potrafi im się oprzeć. Zresztą tak przenikliwy umysł powinien być w ciągłym użytku. Na szczególną uwagę zasługuje również postać Olgierda Darskiego- początkującego pisarza, który pojawia się u boku Krystyny. Kreacja tej postaci jest na tyle intrygująca, że chciałabym zobaczyć go kiedyś jako niezależnego bohatera własnej historii. Warsztat pisarski autorki wywarł na mnie wrażenie- zarówno w sposobie budowania napięcia, jak i w psychologicznie wiarygodnych postaciach, które nie są jedynie funkcją fabuły, lecz żyją własnym, przekonującym życiem. Miałam delikatne przypuszczenia co do tego, kto może stać za uknutą intrygą, jednak zakończenie na swój sposób zaskoczyło mnie i usatysfakcjonowało. Jeśli szukasz tajemniczej historii, która sprawi, że zapomnisz o otaczającej Cię rzeczywistości- już możesz przestać szukać. „Zima pożegnanych" jest właśnie taką książką: zimną jak tytułowa pora roku, a przy tym rozgrzewającą do czerwoności czytelniczą ciekawość.