Frania Zyta Różańska

Książka

Gdybym nie sprawdziła, nigdy nie powiedziałabym, że ta dojrzała, pod każdym względem dopracowana, pełna emocji, wielowymiarowa powieść z wojenną zawieruchą w tle, jest debiutem Zyty Różańskiej. Tym bardziej że książek z wątkiem wojny przeczytałam już sporo, więc nie spodziewałam się zaskoczeń, a tytuł „Frania”, nie obudził we mnie większych emocji i skojarzeń. Można powiedzieć, że zaczynałam czytać z czystą kartą, a autorka wypełniła ją po brzegi. Przenosimy się na Lubelszczyznę w 1943 rok, do niewielkiej społeczności, którą dotyka wojenna codzienność. Dla młodej, łagodnej dziewczyny, Frani, życie z dnia na dzień staje się walką o przetrwanie, a od jej wyborów zależy nie tylko jej los. Poznajemy również Andrzeja, Polaka współpracującego z Niemcami, okrutnego i pozbawionego skrupułów względem swoich rodaków. To ich losy w pewnym momencie się łączą, a mężczyzna ze znanych tylko sobie motywów pragnie zapewnić dziewczynie ochronę. I nie obawiajcie się, bo w tej życiowej, bezpretensjonalnej i poruszająco szczerej powieści nie znajdziecie romantyzowania wojny, zakłamywania rzeczywistości ani szukania usprawiedliwień dla czynów bohaterów. Autorka nie narzuca nam też oceny, pozwalając, byśmy sami mierzyli się z tą trudną historią. I choć możemy pomyśleć w trakcie lektury niejeden raz, że nigdy byśmy nie postąpili tak, jak jej bohaterowie, to musimy pamiętać, że podążając za słowami Wisławy Szymborskiej „tyle wiemy o sobie, na ile nas sprawdzono”. W tej powieści zarówno Frania, jak i Andrzej są postaciami tragicznymi, wielowymiarowymi, których burzliwe czasy doświadczają stratą najbliższych, stawiając przed trudnymi wyborami, a czasem im je odbierając. Pozbawiają ich też godności, dając w zamian społeczny ostracyzm i napiętnowanie. Powody są różne, ale ból, osamotnienie i łaknienie choć odrobiny życzliwości ze strony drugiego człowieka takie samo. Naprzemienna, trzecioosobowa narracja pozwala wejść nam głębiej w myśli i motywacje bohaterów skłaniając do refleksji nad okrucieństwem wojny i zmuszając do zadania sobie trudnych pytań. Choćby o to, czy to wojna czyni z nas potwory, czy tylko budzi demony, które uśpione czekają na okazję? Albo o to, czy w sercu człowieka, który dopuścił się zdrady własnego narodu, wciąż może tlić się odrobina dobra? I czy jeden akt dobroci wystarczy, by odkupić morze krzywd? Jeśli macie odwagę sięgać po historie trudnych ludzkich losów naznaczonych wojną, to tę powieść szczerze Wam polecam.