Książka

Niepokonane William Faulkner

Gdy wielka literatura spotyka się z mistrzowskim, nowym przekładem, otrzymujemy książkę, która potrafi całkowicie zaskoczyć. Powieść „Niepokonane” Williama Faulknera w świeżym tłumaczeniu Jacka Dehnela to przewrotna, dynamiczna i niezwykle wciągająca opowieść o upadku starego porządku na amerykańskim Południu. W cieniu płonących plantacji i przemijającego świata śledzimy losy chłopców wciągniętych w wir wojennej rzeczywistości oraz barwnych postaci kobiecych z niezapomnianą Babcią Rosą Millard na czele, która potrafi przechytrzyć każdego żołnierza, stając do walki w krynolinie i z parasolką w dłoni. W książce najbardziej urzekło mnie filmowe tempo, wszechobecna ironia oraz to, jak autor – wspierany przez zadziorny, pełen rytmu polski język Dehnela – odziera wojnę z wszelkich mitów o chwale, pokazując ją przez pryzmat sprytu, przetrwania i codziennego absurdu. To Faulkner niezwykle przystępny, dynamiczny i daleki od akademickiej nudy. Jedynym elementem, który wymaga od czytelnika większego skupienia, są momentami skomplikowane relacje między bohaterami oraz zawiłości historycznego tła, choć świetne przypisy tłumacza doskonale pomagają w odnalezieniu się w fabule. Moja ogólna ocena to mocne 9/10 za literacką brawurę i odświeżenie klasyki w najlepszym możliwym stylu. Ta pozycja to absolutny „must-read” – zarówno dla zagorzałych fanów prozy noblisty, jak i dla osób, które dopiero chcą zacząć swoją przygodę z jego twórczością.

Jak wiele tłumacz wnosi do powieści? Jacek Dehnel w “Niepokonanych” Williama Faulknera udowadnia, że bardzo dużo! W jego tłumaczeniu proza z lat 30. XX wieku nabiera zadziorności, a zarazem jest tak bliska oryginałowi jak jeszcze nigdy wcześniej! Na tym nie koniec - Jacek Dehnel bogato opatrza ją przypisami, które współczesnemu polskiemu czytelnikowi niesamowicie dokładnie przybliżają czasy, w których toczy się akcja. To czasy wojny secesyjnej, głębokie Południe Stanów Zjednoczonych, gdzie prócz niewolników pozostały tylko kobiety i dzieci. I właśnie z perspektywy dorastającego chłopca całą historię poznajemy. To dziedzic ziemski, który wychowuje się ramię w ramię z czarnoskórym rówieśnikiem - teoretycznie niewolnikiem, praktycznie przyjacielem. Ich historia składa się na siedem rozdziałów, które rozkładają akcję na kilka lat - ostatni toczy się już po wojnie, w latach 70. XIX wieku. W tym czasie chłopcy przeżywają przygody, które są raz opatrzone sporą dawką humoru, innym razem ogromną dawką poruszających emocji, a wszystkie toczą się w iście filmowej scenerii. Rola czarnoskórych, jak i kobiet w tym świecie, ukazane są w sposób zaskakujący, a wszystko to okraszone językiem, jakiego nie doświadczycie nigdzie indziej. Jacek Dehnel zadbał o jak najbliższe oryginałowi tłumaczenie języka, jakim posługują się czarnoskórzy, ale nie tylko - tu w dialogach da się wyczuć pochodzenie, wiek i wychowanie. Sposób budowy zdań też jest niespotykany - autor ma słabość do strumieni świadomości, przecinki traktuje bardzo indywidualnie, lubi też bawić się słowem, z którego tworzy nowe wyrazy. Momentami długość zdań jest zaskakująca, a więc wymaga sporo uwagi i koncentracji, ale nawet jeśli te fragmenty okażą się do przebrnięcia niełatwe, to całość ten trud wynagradza - jest w tej prozie coś takiego, co sprawia, że mam ochotę na więcej!

Najbardziej lubię, kiedy klasyka potrafi mnie zaskoczyć. Nie samym tematem, ale sposobem opowiadania, humorem, postacią, która nagle zagarnia całą moją uwagę. W „Niepokonanych” takich momentów znalazłam sporo, choć to lektura, której trzeba dać trochę czasu. Początkowo można dać się ponieść kolejnym przygodom i pomysłowości bohaterów. Z czasem jednak coraz mocniej wybrzmiewa to, co kryje się pod wydarzeniami: ciężar rodzinnych przekonań, dorastanie do własnych decyzji i odkrywanie, że podziwiani dorośli wcale nie mają odpowiedzi na wszystko. Szczególnie ciekawe wydaje mi się właśnie to stopniowe pękanie dziecięcego obrazu świata. Bardzo dobrze wypadają postacie kobiece. Mają własne ambicje, bywają uparte, zaskakujące i dalekie od ideału. Rosa potrafi rozbawić, wzbudzić podziw, ale też skłonić do zastanowienia nad jej wyborami. Dzięki takim niejednoznacznościom bohaterowie pozostają ciekawi również wtedy, gdy trudno się z nimi zgodzić. Osobną sprawą jest język. Rozumiem, że nie każdemu przypadnie do gustu, chwilami trzeba zwolnić, wrócić do zdania, uważniej wsłuchać się w jego rytm. Mnie jednak przekonuje, bo współtworzy atmosferę tej historii. Doceniam też przypisy Jacka Dehnela: wyjaśnienia zwyczajów, trudniejszych słów i historycznych szczegółów pomagają odnaleźć się w realiach, a przy okazji przynoszą sporo ciekawostek. Czytałam je z zainteresowaniem. Po tej książce zostają ze mną przede wszystkim pytania o lojalność. Wobec bliskich, tradycji, własnego sumienia. I o to, co zrobić, kiedy każda z tych lojalności wymaga od nas czegoś innego.