Władza, Pieniądze, Nauka. Jak chciwość, ideologia i szaleństwo wypaczyły badania naukowe Tomasz Rożek

Książka

Są książki popularnonaukowe, które próbują olśnić czytelnika nadmiarem specjalistycznych pojęć, i są takie, które stawiają przede wszystkim na zrozumienie tematu. „Władza, pieniądze, nauka” Tomasza Rożka zdecydowanie należy do tej drugiej grupy. Sięgnęłam po nią nieprzypadkowo – od dawna oglądam materiały autora w serwisie YouTube i cenię sposób, w jaki potrafi opowiadać o nauce. Liczyłam więc, że podobny styl odnajdę również w książce. Punktem wyjścia są pytania, które brzmią niemal sensacyjnie, ale niestety dotyczą prawdziwych wydarzeń. Dlaczego przez lata podważano dowody na szkodliwość palenia? Jak doszło do kryzysu opioidowego? W jaki sposób wielkie koncerny manipulowały wynikami badań lub wykorzystywały naukę do realizacji własnych interesów? Autor nie szuka teorii spiskowych. Zamiast tego pokazuje udokumentowane mechanizmy działania, opierając się na źródłach, raportach i publikacjach naukowych. Największym atutem książki jest sposób przekazywania wiedzy. Choć poruszane zagadnienia dotyczą nauki, medycyny, przemysłu motoryzacyjnego czy farmaceutycznego, wszystko zostało opisane w przystępny sposób. Tomasz Rożek nie upraszcza rzeczywistości do granic możliwości, ale potrafi wyjaśnić skomplikowane procesy tak, aby były zrozumiałe również dla osób, które na co dzień nie interesują się nauką. To umiejętność, z której jest znany i którą dobrze wykorzystuje także na kartach tej książki. Tematyka jest bardzo różnorodna. Obok afery Dieselgate pojawiają się historie związane z przemysłem tytoniowym, lekami opioidowymi czy wpływem wielkich pieniędzy na wyniki badań naukowych. Na pierwszy rzut oka są to odrębne opowieści, jednak łączy je wspólny mianownik – moment, w którym rzetelna nauka przegrywa z interesem ekonomicznym, polityką albo ideologią. Autor pokazuje, że manipulacja nie zawsze polega na jawnym fałszowaniu wyników. Czasem wystarczy odpowiednio dobrać sposób prezentowania danych, przemilczeć niewygodne fakty albo skutecznie wpłynąć na opinię publiczną. Podobało mi się również to, że książka nie moralizuje. Autor przedstawia fakty i pozwala czytelnikowi samodzielnie wyciągać wnioski. Nie buduje atmosfery sensacji na siłę, choć opisywane historie same w sobie bywają szokujące. Tym bardziej skłaniają do refleksji nad tym, jak łatwo zaufanie do nauki może zostać wykorzystane przez tych, którzy dysponują odpowiednimi pieniędzmi i wpływami. Na uwagę zasługuje także warstwa graficzna. Ilustracje Marcina Wierzchowskiego dobrze współgrają z treścią, nadając książce charakter i podkreślając wagę opisywanych wydarzeń, choć nie dominują nad tekstem. Czy jest to książka pozbawiona wad? Niekoniecznie. Momentami miałam wrażenie, że niektóre zagadnienia aż proszą się o głębsze rozwinięcie. Rozdziały są stosunkowo krótkie, przez co po zakończeniu niektórych z nich pozostawał lekki niedosyt. Z drugiej strony taka forma sprawia, że książkę czyta się płynnie i trudno się w niej zgubić. To nie jest publikacja, która przewróci do góry nogami wiedzę każdego czytelnika, zwłaszcza jeśli ktoś interesuje się podobną tematyką od lat. Dla wielu osób będzie jednak okazją do poznania kulis wydarzeń, o których słyszeli jedynie mimochodem. To książka, która porządkuje informacje, pokazuje zależności i przypomina, że nauka nie funkcjonuje w próżni – często styka się z polityką, biznesem i ogromnymi pieniędzmi. „Władza, pieniądze, nauka” to interesująca i przystępnie napisana książka popularnonaukowa. Nie epatuje sensacją, ale skłania do zadawania pytań i krytycznego spojrzenia na informacje, z którymi spotykamy się na co dzień. Po lekturze zostaje nie tyle poczucie szoku, ile świadomość, że za wieloma głośnymi wydarzeniami kryją się mechanizmy, których często nawet nie dostrzegamy. I myślę, że właśnie to zostanie ze mną na najdłużej.